БЕГОНАПАРАСТӢ ВА ТАЪСИРОТИ ОН БА ҶОМЕАИ ЗАМОНИ МУОСИР
Бегонапарастӣ ё хуруҷ аз баробарии наҷодӣ, фарҳангӣ ва динӣ яке аз мушкилоти глобалии ҷаҳони муосир мебошад. Вай на танҳо як масъалаи сиёсӣ, балки як масъалаи нигаронкунандаи башарият аст, ки метавонад паёмадҳои номатлуберо ба бор орад. Баръакси ҷараёнҳои умумии муҳити ҳамгироии ҷаҳон, бегонапарастӣ метавонад як ҳисси нафрат ва шомил кардани гурўҳҳои муайяни одамон ба марҳалаи манфӣ ва иртиҷоиро эҷод кунад. Ҷомеаҳо, миллатҳо ва кишварҳо, ки дорои фарҳанг, нажод ва дини худ мебошанд, бо равандҳои бегонапарастии муосир рў ба рў ҳастанд.
Яке аз шаклҳои асосии он, ки дар аксари кишварҳо дида мешавад, «бегонапарастӣ дар заминаи нажодӣ» аст. Ин шакли бегонапарастӣ бо таҳқири одамон ба асоси нажод, ранг ва ё ҳувияти онҳо мебошад. Масалан, ҳодисаҳои бегонапарастӣ нисбати ақаллиятҳои сиёҳпўст, латино ва ё мусалмонҳо дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ва Аврупо ба назар мерасанд.
Шакли дигар, ки дар замони муосир бештар мусаллаҳ аст, «бегонапарастӣ дар заминаи динӣ» мебошад. Ба мисоли ба таҳқири мусалмонҳо ё яҳудиён дар баъзе кишварҳо, ки ин гурўҳҳо эҳсоси таҳқир ва паст гардидани шаъну шарафи худ мекунанд. Илова бар ин, «бегонапарастӣ дар заминаи фарҳангӣ» низ метавонад натиҷаи тасаввуроти ғалат ва тағйири назарӣ бошад, ки одамон на танҳо ба рўйи одамон бо фарҳангҳои дигар назар мекунанд, балки ба муҳити наҳваи зиндагӣ ё санъати дигаре ҳам дар таъсири манфӣ қарор мегиранд.
Бегонапарастӣ дар ҷомеа ба як сенарияи муҳими ҷудоии иҷтимоии одамон табдил ёфтааст ва урфу одатҳои якдигарро ба ҳам омехта намуда, бегонапарастиро эҷод намудааст. Вақте ки гурўҳҳо ва ашхос дар ҷомеа бар асоси аъзои миллӣ, нажодӣ ё фарҳангӣ ҷудо мешаванд, созиш ва ҳамбастагии байни онҳо камёб мешавад. Масалан, таҳқир ва фишор ба ақаллиятҳои нажодӣ ё динӣ метавонад вокунишҳои манфӣ ва нафратро ба вуҷуд орад, ки ин боиси кам кардани ҳамкории байни гурўҳҳои гуногун мегардад.
Сиёсатҳои зидди муҳоҷират ва монеаҳои сиёсӣ дар робита бо хориҷиён, ки бисёр вақт бегонапарастиро таҳрик менамояд, метавонад ба манъи ҳуқуқи муҳоҷирон ва паноҳҷўён ва инчунин иҷрои сиёсати мухолиф бо ҳама гуна гурўҳҳои шубҳанок боис шавад. Агар гурўҳҳои нажодӣ ё фарҳангӣ дар сиёсати худ нақши камтар дошта бошанд, онҳо эҳсос мекунанд, ки як раванди давлат ва ҳамкории муфид барои ҷомеа вуҷуд надорад.
Мубориза бо бегонапарастӣ дар замони муосир як чолиши ҷиддӣ аст, ки ба ҳамкории тамоми қисмҳои ҷомеа, аз ҷумла ҳукуматҳо, созмонҳои ғайридавлатӣ, шаҳрвандон ва расонаҳо ниёз дорад. Барномаҳои таълимӣ ва маърифатӣ метавонанд нақши муҳимро дар таъриф ва шиносоии баробарии нажодӣ, динӣ ва фарҳангӣ бозанд. Огоҳ кардани мардум дар бораи таъсироти манфии бегонапарастӣ ва равандҳои манфиятгароӣ барои расидан ба як ҷомеаи кумаккунанда ва ҳамдигарфаҳм муҳим мебошад. Бегонапарастӣ, ки ҳамчун як хатар барои ҷомеаи муосир пайдо шуда, дар замони ҷаҳонишавӣ ва иттилоотӣ бештар мушкилоти нав ва дахолати байниқавмиро ба вуҷуд овардааст. Барои мубориза бо бегонапарастӣ, ҷомеаҳо бояд тавассути ислоҳот, таълимоти маърифати иҷтимоӣ ва таҳкими қонунгузории муосир кўшиш намоянд, ки баробарии ҷинсӣ, нажодӣ ва фарҳангиро дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти иҷтимоӣ ва сиёсӣ таъмин кунанд. Яке аз ҷиҳатҳои дигаре, ки мавриди баррасӣ қарор дорад, либосҳои занона ва мардона аст, ки ҳамчун ҷузъи фарҳанги бегона пазируфта шудааст ва матавон онро чун падидаи таҳоҷуми фарҳангӣ эътироф намуд. Хоссатан дар замони имрўз гаравидан ба фарҳанги аврупоӣ басе ривоҷ пайдо кардааст, ки ин падида метавонад латмае ба фарҳанги миллӣ дошта бошад. Ҳама ба фарҳанги бегона рў оварда, либосҳои аврупоиро ба ҷои матои атласу адраси тоҷикӣ интихоб менамоянд. Аз ин рў, моро мебояд, ки барои пойдор мондани фарҳанги асили тоҷикӣ, ки аз умқи таърих маншаъ мегирад, кўшиш ба харҷ диҳем ва нагузорем, ки наслҳои имрўзу фардои мо шефтаи фарҳанги бегона гардида, фарҳанги миллиро ба дасти фаромўшӣ супоранд.
Бояд насли наврасро дар руҳияе тарбият намоем, ки тоҷикона зистан ва тоҷикона либос пўшиданро ҷузъи асосии фарҳанги миллии худ донанд ва аз тоҷик будани хеш ифтихор намоянд. Зеро дар ҳақиқат миллати соҳибтамаддуни тоҷик дорои фарҳангест, ки бою рангин буда, метавонад мояи ифтихору сарфарозӣ бошад.
Саминахон ХУШМАҲМАДЗОДА